Seizoensgeheugen: waarom hetzelfde ritueel thuis elke keer anders aanvoelt

Waarom voelt warmte in de winter anders aan dan diezelfde warmte in juni?

Hoeveel licht er in je kamer is, verandert hoe warm je je voelt. Op een donkere decemberavond voelt dezelfde temperatuur kouder aan dan op een zonnige junidag. Je brein verwerkt licht en warmte niet apart, het maakt er één gevoel van. Dat betekent dat je een sessie in de winter anders ervaart dan dezelfde sessie in de zomer, ook als de temperatuur buiten en binnen precies gelijk zijn. 

Giulia Chinazzo, onderzoeker aan de EPFL in Lausanne, legde 84 deelnemers bloot aan 3 niveaus van daglichtintensiteit - van schemerig tot stralend - gecombineerd met 3 ruimtetemperaturen. (1) Wat ze aantoonde, verraste: bij weinig daglicht voelde een warme omgeving juist comfortabeler. Bij veel licht werkt het andersom, dan voelt dezelfde warmte juist minder aangenaam. Licht en warmte sturen elkaar bij. Samen bepalen ze wat je voelt als je een kamer binnenstapt.

Wie thuis een vaste warmteplek (bad, sauna, hottub, infraroodcabine) heeft, kent dat gevoel vast wel. De januari-sessie in het halfdonker voelt anders dan de juni-avond met het licht dat nog door de dakkapel komt. De temperatuur is gelijk, maar het licht eromheen niet en dat maakt het verschil.

Herkent je lichaam het seizoen ook als je binnenshuis zit?

Ja. De menselijke biologische klok leest seizoenen af via de verhouding tussen ochtend- en avondlicht. In de zomer liggen die ver uit elkaar; in de winter dicht op elkaar. Dat patroon laat zich lezen door een netwerk van zo'n 10.000 cellen in de hersenen, een structuur ter grootte van een vingernagel. 

Prof. dr. J.H. Meijer van het LUMC legt het zo uit: je lichaam herkent het seizoen niet via één signaal, maar via het geheel: hoe lang het licht duurt, hoe hoog de zon staat, hoe de dag naar avond overgaat. Op basis daarvan past je lichaam zichzelf aan, ook als je binnen zit. (3)

Onderzoek toont dat stemming, kleurvoorkeur en zelfs hoe je beslissingen neemt per seizoen verschillen. Hetzelfde lampje, dezelfde stoel, hetzelfde huis, maar jij bent per seizoen een ander mens. Daarom voelt het anders. (2)

Marco uit Groningen beschreef het treffend: 'Ik dacht dat ik gewend was aan de HUGseat. Maar de avondsessie in de lente voelt als een andere HG dan in de winter.'

Wat doet seizoensgeheugen met de beleving van een ritueel thuis? 

Geurmoleculen reizen via de reukbol direct naar het gedeelte van de hersenen dat emotie en geheugen verwerkt. De respons vindt vrijwel direct plaats, zonder nadenken. Seizoensgeur werkt als tijdssignaal: dennengeur activeert wintergeheugen, citrus zomergeheugen, zonder dat je er een gedachte aan besteedt. Dat maakt geur tot de krachtigste niet-visuele seizoenssignaal dat er bestaat.

Aromachologie - de studie van geur en gedrag - toont aan dat reukprikkels de enige zintuiglijke prikkels zijn die de bewuste interpretatie volledig omzeilen. (4) Ze landen direct in het limbische systeem. Dat maakt geur functioneel anders dan licht of geluid: je kunt je ogen sluiten, je oren afsluiten, maar je neus verwerkt prikkels altijd.

Culturen wereldwijd gebruiken geur al eeuwenlang als seizoenssignaal. Hout, amber en kruidnagel horen bij de winter. Citrus, zilte zee en lichte kruiden bij de zomer. Die associaties zitten in je hersenen, niet in je opvoeding. (4) Wie zijn warmteplek thuis per seizoen aanpast met een geur die past bij het moment - lichte rozengeuren in juni, zoete appelgeuren in oktober - raakt de beleving  direct, diep en zonder omwegen.

Heeft het seizoen ook invloed op hoe je je voelt na een infraroodsessie?  

Onderzoek toont aan dat de activiteit in de amygdala, de hersenstructuur die emotionele verwerking regelt, per seizoen verschilt. Dezelfde zintuiglijke prikkel - warmte, stilte, licht - krijgt per seizoen een andere emotionele lading. Een sessie op een koude januari-avond, als het buiten vroeg donker is en de dag al lang voorbij voelt, beïnvloedt jou anders dan dezelfde sessie op een juni-avond met licht dat nog door de ramen komt. De sessie zelf verandert niet, maar wat je tijdens en erna voelt, hangt mede af van de toestand waarin je er in ging.

Wil je zelf voelen hoe dat seizoenseffect werkt? Dat merk je het duidelijkst wanneer je voor de eerste keer in een HUGseat zit - en het licht, de ruimte en het moment allemaal tegelijk op je inwerken. Op een open dag ervaar je precies dat..