Overslaan naar inhoud

Iemand heeft je dit doorgestuurd

Foto boven: in de sauna praat je naast elkaar, niet tegenover elkaar.


Als je dit leest, heeft iemand het je waarschijnlijk doorgestuurd.


Misschien met een berichtje erbij. "Lees even." Of zonder iets, wat eigenlijk nog meer zegt.


Deze week was het Internationale Mannendag, en ik had dit blog al half af in mijn hoofd. Het zou gaan over mannen die niet kunnen rusten. Die pas stilzitten als er een goede reden voor is. Een kuitspier die opspeelt, een marathon achter de rug. Of de bekendste reden van allemaal: mannengriep.


Het enige probleem: bijna niets ervan bleek te kloppen.


Mannengriep komt uit een kerstnummer

In december 2017 publiceerde de Canadese huisarts Kyle Sue een stuk in het medische vakblad The BMJ, over de wetenschap achter mannengriep (1). Kranten over de hele wereld pikten het op. Eindelijk bewijs: mannen stellen zich niet aan, ze zijn echt zieker.


Wat er minder vaak bij stond: het stond in het kerstnummer, waarin het blad elk jaar wat luchtigere stukken plaatst. Het was geen nieuw onderzoek, maar een overzicht van bestaande studies, veel ervan met muizen (1)(2). Sue schreef er zelf bij dat stevige trials ontbraken.


Een paar jaar later lieten Amerikaanse onderzoekers 164 gezonde vrijwilligers in het lab besmetten met griep (3). Wie werd er zieker?


De vrouwen. Ze hadden vaker klachten, en meer.


Eén ding blijft wel staan. In een ouder Brits onderzoek schatten mannen hun verkoudheid vaker zwaarder in dan de arts die hen onderzocht (4). Of de mannen overdreven of de arts hun klachten onderschatte, valt uit dat onderzoek niet op te maken. Daar mogen jullie vanavond aan de keukentafel zelf uitkomen. Ik hou me erbuiten.


Mannen hebben juist meer vrije tijd

Dan mijn tweede aanname: mannen nemen geen rust.


Het Sociaal en Cultureel Planbureau houdt bij hoe Nederlanders hun week besteden. Mannen hebben daarin zo'n drie uur per week méér vrije tijd dan vrouwen (5).


En het schuldgevoel als je even niks doet? Dat is dit jaar in Amerika uitgebreid gemeten. Bij ongeveer een op de zeven vrije momenten voelden mensen zich schuldig. Vaker vrouwen dan mannen (6).


Daar zat ik dan, zonder blog.


Mannen rusten dus wel. Het gaat ergens anders mis. Het antwoord vond ik op drie plekken waar ik het niet had gezocht: in een schuur in Australië, in een Finse sauna en in een Beiers klooster.


In de schuur praat je naast elkaar

In februari 1993 ging in Goolwa, een kustplaats in Zuid-Australië, een schuur open waar mannen samen konden klussen (7). Gereedschap, een werkbank, koffie. Het was nadrukkelijk een werkplaats, en geen praatgroep.


Het idee sloeg aan. Er kwamen er honderden bij, en in 2007 sprak onderzoeker Barry Golding op een congres de zin uit die het motto van de beweging werd: "Men don't talk face to face, they talk shoulder to shoulder." (7)


Mannen praten niet tegenover elkaar. Ze praten naast elkaar.


Twee oudere mannen staan naast elkaar aan een werkbank in een gezamenlijke werkplaats; de een schaaft een plank, de ander houdt hem vast en praat, op de achtergrond werken andere mannen.

Samen aan één plank, met de blik op het hout.


Of zo'n schuur je aantoonbaar gezonder maakt, is lastig te bewijzen. De onderzoeken zijn klein, en de mannen beoordelen het vooral zelf (8). Maar ze komen wel. In Zwolle staat sinds 2022 een Mannenschuur waar elke dag zo'n twintig mannen binnenlopen (9).


Ze komen om te klussen. Wat ze verder meenemen, zeggen ze er niet bij.


De Finse president en zijn lastige gasten

De Finse president Urho Kekkonen ontving in 1957 de Sovjetleiders Boelganin en Chroesjtsjov in de sauna van zijn ambtswoning (10). In Moskou kreeg Chroesjtsjov daar later nog op zijn kop voor. Zijn partijgenoot Molotov vond het ongepast dat hij naakt met een buitenlander had gebaad (10).


Finse diplomaten vertellen er graag nog meer verhalen bij. Dat Chroesjtsjov bij een later bezoek tot vijf uur 's nachts in de sauna bleef, en daarna instemde met waar Finland om vroeg. En dat Kekkonen in 1978, toen een Sovjetminister gezamenlijke militaire oefeningen voorstelde, zwijgend water op de stenen gooide. Het onderwerp kwam niet meer terug (11).


Bewijs dat het precies zo ging, is er niet. Maar dat juist deze verhalen blijven rondgaan, zegt ook iets.


Wat wel is opgeschreven: een antropologe die in Finland veldwerk deed, zag dat oprechtheid in de sauna zwaarder weegt dan aan de onderhandelingstafel (12). En toen Finse onderzoekers mannen vroegen waar ze echt goede gesprekken voerden, noemden die de sauna en het zomerhuisje (13).


Niemand gaat de sauna in om te praten. Je gaat erin om op te warmen. Het gesprek komt vanzelf, als je toch naast elkaar zit.


Monniken leven bijna net zo lang als nonnen

Dan het klooster. Mannen in Nederland worden gemiddeld bijna drie jaar minder oud dan vrouwen: 80,7 tegen 83,5 jaar (14).


De Duitse demograaf Marc Luy vergeleek de sterfte van ruim 11.000 nonnen en monniken in Beierse kloosters (15). Zelfde dagritme, zelfde eten, zelfde werk. Daar bleef van het verschil tussen mannen en vrouwen hooguit één jaar over. Het grootste deel van de kloof buiten de kloostermuren kwam doordat mannen achterbleven toen de sterfte daalde (15).


Een klooster is misschien wel de meest vaste vorm van rust die er bestaat. Een paar keer per dag wordt het stil voor het gebed, elke dag op dezelfde momenten en in dezelfde volgorde. Vorige week schreef ik over rituelen: iets wat je precies zo herhaalt en dat meer betekent dan wat het praktisch oplevert. In een klooster is de hele dag zo opgebouwd. Niemand hoeft zich af te vragen of hij die rust verdiend heeft. Het hoort gewoon bij de dag.


Een excuus werkt beter dan een voornemen

Leg die drie plekken naast elkaar en je ziet steeds hetzelfde. Mannen rusten wel, maar het liefst als de rust een vorm heeft. Bij de een is dat een werkbank, bij de ander een sauna die toch al warm is, of een ritueel dat zegt dat het nu tijd is.


Ook in onderzoek zie je dat terug. Mannen spraken in interviews liever over hun gezondheid in woorden als actie en groei dan in woorden als ontspanning (16). Of zulke woorden ze ook echt in beweging krijgen, is nog niet onderzocht.


Een vorm kreeg het in Schotland wel voor elkaar. Daar konden mannen met overgewicht afvallen bij hun eigen voetbalclub. Twaalf weken lang kwamen ze één avond per week naar het stadion, in een groep met alleen mannen. Eerst praten over eten en bewegen, daarna samen sporten langs het veld, onder leiding van de coaches van de club. Na een jaar waren de deelnemers gemiddeld bijna vijf kilo meer kwijt dan de mannen die nog moesten beginnen. En 92 procent kwam na dat jaar gewoon terug voor de meting (17). Inmiddels draait er een Europese versie, ook bij Nederlandse clubs (18).


Een weegschaal hadden ze thuis ook. Alleen geen tribune, en niemand naast zich.


Misschien zit daar ook het echte geheim van mannengriep. Niet dat mannen zieker worden. Wel dat griep een van de weinige redenen is die iedereen accepteert om een dag op de bank te liggen.


Over dat doorsturen

En dan die eerste zin.


Artsen in San Diego vroegen ooit 314 patiënten waarom ze kwamen. Van de mannen zei bijna 40 procent dat een vrouw in hun leven ze had aangespoord. Bij de vrouwen was dat andersom nog geen 20 procent (19).


Op onze open dagen zie ik iets vergelijkbaars. Vaak is het een vrouw die zich als eerste aanmeldt.


Dus als iemand je dit heeft doorgestuurd: ze zegt niet dat je je aanstelt. Ze geeft je een reden.


Geef je rust een excuus

Wat ik je wil meegeven, is daarom geen tip om meer te ontspannen. Daar zijn er al genoeg van.


Geef je rust een vorm. Een vaste plek, een vast moment, en iets wat je dóét in plaats van iets wat je laat. Noem het onderhoud als ontspanning je niet ligt. In een onderzoek naar hoe mannen hulp zoeken, vergeleken ze dat zelf met het bellen van een loodgieter als er iets lekt (20). Doe het naast iemand, in plaats van tegenover iemand. Een wandeling met de hond is een prima excuus. Een uur in de schuur ook.


Zo is de HUG ook bedoeld. Hij staat op een vaste plek en is meteen warm, dus de rust heeft al een vorm voordat je eraan begint. We noemen het ook geen ontspanning. We noemen het een reset. Ontspanning klinkt als iets wat je eerst moet verdienen. Een reset doe je gewoon, zoals je elke ochtend je tanden poetst. Daar vraagt ook niemand of je het verdiend hebt.


Reset. Every Day.