Rond het vuur hield de dag op

Een miljoen jaar avondprogramma

In Zuid-Afrika ligt een grot die echt Wonderwerk heet. Archeologen vonden daar as en verbrande botjes van ongeveer een miljoen jaar oud, dertig meter diep in de grot (1). Te ver naar binnen voor een blikseminslag. Iemand heeft daar een vuur gestookt. Geen mens zoals wij, een verre voorouder.

Dat vuur deed meer dan koken en warm houden. Het rekte de dag op. Zonder vuur was het klaar als de zon onderging. Met vuur kwam er een stuk avond bij.

En in dat stuk avond gebeurt iets geks.

Overdag ging het over water en gedoe

De Amerikaanse antropoloog Polly Wiessner heeft tientallen jaren onderzoek gedaan bij de Ju/'hoansi, jagers en verzamelaars in de Kalahari. Ze schreef 174 gesprekken op, overdag en 's avonds bij het vuur, en telde waar ze over gingen (2).

Overdag: werk, water, wie wat moest doen, en klachten over elkaar. Verhalen? 6 procent.

's Avonds bij het vuur: 81 procent verhalen.

Zelfde mensen. Zelfde dag. Alleen ander licht en andere warmte. Wiessner beschrijft hoe de plannen van de dag worden losgelaten en kleine kinderen in slaap vallen op schoot.

Het vuur was het einde van de werkdag.

Het Latijnse woord voor haard is focus

Daarna kwamen de hutten, de boerderijen, de huizen. En overal stond het vuur in het midden. Focus, oftewel het middelpunt (3). Alles in huis draaide eromheen, letterlijk.

In Nederland bleef dat zo tot vrij kort geleden. Eén kachel in de woonkamer. Slaapkamers ijskoud, ijsbloemen op de ramen, en 's avonds zat het hele gezin in die ene warme kamer. Niet omdat het gezellig moest. Omdat het nergens anders warm was.

Toen kwam Slochteren

In 1959 vonden ze aardgas bij Slochteren. Begin jaren zeventig was 90 procent van de Nederlandse woningen erop aangesloten (4). Binnen één generatie stond de warmte niet meer in het midden van de kamer. Hij zat door het hele huis.

Vooruitgang, daar ga ik niet flauw over doen. Niemand wil terug naar ijsbloemen. Maar er is iets kwijtgeraakt.

De plek.

Wij hadden thuis naast de cv ook een klein petroleumkacheltje. Af en toe zaten we er met z'n allen omheen. De katten altijd. En het grappigste: die gingen er ook voor zitten als hij uit stond. Aan of uit, dat maakte ze niks uit. Dat was hun plek.

Bij de meeste mensen is die plek verdwenen. Warmte is iets geworden wat je regelt met een knop, geen plek waar je naartoe gaat. En de dag houdt ook niet meer vanzelf op. Er is geen vuur meer dat zegt: nu is het avond, nu stoppen de plannen. Er is een scherm, en dat zegt het omgekeerde.

Juist nu de avonden weer snel donker worden, merk ik bij mezelf de hang om naar binnen te keren. Thuis sluiten we de dag af met het gezin, af en toe met een kaarsje aan. Klein. Maar het is een plek, en het is een moment.

Eén plek, niet het hele huis

Mijn eigen plek is 's avonds de HUG, vlak voor ik naar bed ga. Twintig tot dertig minuten. Dat is het moment waarop mijn dag ophoudt. Eigenlijk precies wat dat vuur in die grot deed, al had ik het nooit zo bekeken tot ik dit uitzocht.

Ik weet niet of jij thuis zo'n plek kunt maken. Niet iedereen heeft een tuin voor een vuurkorf of een avond die echt van hem is.

Probeer het toch. Kies deze week één avond en één warme plek. Niet de thermostaat hoger, één plek: bij de kachel, in bad, onder een deken met een kaars aan, om een vuurkorf in de tuin. Het hoeft niet heet. Het moet er zijn. En laat daar de dag ophouden.

Want daar draait het al een miljoen jaar om, en bij dat kampvuur in Australië net zo goed. Niet om de graden. Om het moment dat je de dag afsluit, in rust en in warmte. Samen, of gewoon even alleen.

Daarvoor bestaat de HUGseat. Geen vuur, wel een vaste warme plek in huis die er elke avond is, ook op de avond dat er verder niks past. Twintig minuten, zoals ik eerder schreef over de twintig minuten.

Reset. Every Day.